MEAL
Voor ontwikkelingsorganisaties is het belangrijk om resultaatgericht te werken. Ze doen er goed aan hun activiteiten en interventies zodanig te sturen dat ze efficiënt en effectief verlopen. Dat kan alleen op basis van goede data en inzicht en daarom is het plannen, monitoren en evalueren (PM&E) van je activiteiten en interventies belangrijk. Daar leer je als organisatie veel uit en het laat toe om concrete resultaten te tonen aan donoren, beleidsmakers en het publiek.
Begeleidingstraject ToC 2025-2026
Met het oog op de volgende programmacyclus lanceren de federaties na de zomer een begeleidingstraject gewijd aan de ontwikkeling van Theories of Change (ToC) samen met MDF The Netherlands.
Het doel is organisaties te ondersteunen bij het opbouwen van ToC’s met het oog op het indienen van hun volgende programma
Op de agenda vanaf september:
Een update van de ToC-gids
- Herziening van de bestaande gids om deze in overeenstemming te brengen met de nieuwe eisen en praktijken;
- Referentietool om uw teams tijdens het hele proces te begeleiden.
Informatiesessies met de basisprincipes voor een ToC voor coördinatie- en managementfuncties.
- Inleiding tot de basisprincipes van ToC;
- Verduidelijking van de belangrijkste stappen en de rollen van de belanghebbenden;
- Presentatie van het algemene begeleidingstraject;
- 9 september online infosessie in het Nederlands, Frans en Engels met inschrijvingen mogelijk vanaf 25 augustus.
Bekijk de infosessie via deze link.
Een zelfdiagnose-tool
- Om uw voortgang te schatten en te beoordelen
- Om uw specifieke behoeften op het gebied van ToC te identificeren
hier link naar zelfdiagnose-tool
Zes tweedaagse vormingen in kleine groepen (maximaal 15 personen) in het Frans, Nederlands en Engels. Deze vormingen hebben tot doel u concreet te begeleiden bij het formuleren van uw veranderingstheorie, aan de hand van participatieve methoden en praktijkcases.De inschrijvingen starten in de week van 25 augustus 2025. In afwachting daarvan zijn dit de gekozen data:
- Sessies in het Nederlands: 11–12 september 2025 en 1–2 december 2025
- Sessie in het Engels: 16–17 oktober 2025
- Sessies in het Frans: 15-16 september 2025, 9-10 oktober 2025 en 2-3 februari 2026
En dan ?
Een tweede fase biedt persoonlijke ondersteuning in de vorm van coaching op maat – individueel of als onderdeel van een gezamenlijk programma.
Hier kan je inschrijven voor de coaching en de needs-assessement
Vragen over dit aanbod?
- ACODEV: Samantha Hobro (sh@acodev.be)
- Fiabel: Helene Flaam (helene.flaam@fiabel.be)
- Ngo-federatie: Iseult Kestelyn (iseult.kestelyn@ngo-federatie.be)
Resultaatgericht beheer
MEAL helpt ons om complexe veranderingsprocessen te begrijpen, te organiseren en op te volgen. Realiseren we de doelstellingen die we beogen effectief? Hebben we de impact die we claimen te hebben op het leven van de eindbegunstigden? Kunnen we dat geloofwaardig aantonen?
Resultaatsgericht beheer verloopt cyclisch en is gebonden aan de fases van analyse, formulering en monitoring en evaluatie.
Hieronder vind je:
- Het basishandboek Project Cycle Management in twee delen (2012)
- Een overzicht van de documenten van onze basisvorming resultaatsgericht beheer (ACE Europe) van mei 2025.
- Een overzicht van de documenten van de Advanced M&E-training (INTRAC) van oktober 2018.
- Theory of Change (South research en HIVA/ACE Europe gids 2020)
INTRAC vorming 2018 handboek
INTRAC vorming 2018 ToC
INTRAC vorming 2018 pre-reading
Werkboek PCM deel 1
Werkboek PCM deel 2
leertraject ToC 2020 South research
samenvatting leertraject ToC 2020 South research
Gids bij het uitwerken en gebruiken ToC HIVA/ACE Europe 2020
PP vorming RGB 2025 dag 1
PP vorming RGB 2025 dag 2
PP vorming RGB 2025 dag 3
Veranderingsproces en leertraject via de Theory of Change (ToC)
In Planning, Monitoring en Evaluatie komt het er op aan te bepalen welke verandering je wil realiseren en, later, wat je leert uit dat veranderingsproces. Hoe schrijf je dus je Theory of Change (ToC)? Hoe geef je het leertraject vorm?
Tijdens de analysefase breng je in kaart hoe het proces van verandering zal verlopen, waar je organisatie aan wil bijdragen. Daarvoor analyseer je de context, identificeer je de relevante actoren/stakeholders en identificeer je de invloed en/of de noden van die stakeholders.
Tijdens de fase van formulering identificeer je binnen het brede proces van verandering welke rol je organisatie opneemt. Dit betekent onder andere duidelijke prioriteiten stellen en resultaten definiëren. De overkoepelende vraag die je je stelt, is: “aan welke veranderingspaden zal mijn organisatie bijdragen?”
Mogelijke tools/methoden
ANALYSE
• Theory of change
• Probleemboom
• Power analysis
FORMULERING
• Analyse strategie en keuzes
• Outcome mapping
• Logisch kader
• Risicoanalyse
• 5 Core Capabilities
Hieronder focussen we op Theory of Change en verwijzen we je door naar interessante tools en handleidingen over de verschillende methodes voor analyse en formulering.
Theory of Change
Omdat er verschillende varianten van Theory of Change (TOC) bestaan, wordt de term ook verschillend gedefinieerd. Patricia Rogers omschrijft Theory of Change als volgt:
“Elk programma is gebaseerd op overtuigingen, aannames, hypothesen over de manier waarop de verandering zal tot stand komen – over de manier waarop mensen, organisaties, politieke systemen en ecosystemen functioneren. De Theory of Change is daarbij het middel om die talrijke onderliggende assumpties over hoe de verandering zal tot stand komen in een programma te expliciteren.”
In de huidige DGD-programma’s vormt de Theory of Change een verplicht onderdeel. Ze is een nuttige tool in het analyseren en formuleren van je programma. Daarnaast wordt de theory of change ook veel gebruikt in de context van evaluaties. Een veranderingstheorie expliciteert namelijk hoe en waarom je denkt dat een initiatief zal werken. Een evaluatie vertrekt vaak van de (gereconstrueerde) veranderingstheorie om te testen of de theorie correct is.
Tools en handleidingen analyse en formulering
Contextanalyse
- Topic guide: Political economy analysis: Gids met literatuur en voorbeelden over politieke economie analyse. Een dergelijk analyse is nuttig voor het formuleren van politiek haalbare en effectieve ontwikkelingsstrategieën.
TOC
Handleidingen
- Hivos ToC Guidelines (Hivos, 2015): Theory of Change Thinking in practice.
- Agir pour le changement (F3E, 2014): Guide méthodologique pour accompagner des processus de changement “complexe”: analyser, planifier, suivre et évaluer
- Theory of Change (INTRAC, 2017)
Webinar
- Theory of Change: webinar opgesteld in 2015 voor UNICEF in het kader van hun reeks over impactevaluaties.
Logisch kader
- Op deze pagina van BetterEvaluation vind je wat een logisch kader is, voorbeelden en nuttig advies.
- Logframer is een online applicatie om een logisch kader te ontwikkelen voor project design en management.
Outcome Mapping
- De outcome mapping learning community heeft een nuttige outcome mapping practitioner guide. Op hun website vind je ook een overzicht van vormingen, voorbeelden en een online platform.
- Deprez, S. (2016) Creating the (organisational) conditions for an OM-based M&E and learning practice (Outcome mapping learning community).
Eerdere trajecten
-
Certificering evaluatiesytemen door DBE 2018-2023
Het regelgevend kader bepaalt dat de CMO’s verantwoordelijk zijn voor de evaluatie van hun interventies.
Om de kwaliteit van deze evaluaties te garanderen kreeg de Dienst Bijzondere Evaluatie (DBE) de taak om de evaluatiesystemen te certificeren.
Doelstelling
Dat certificeringsinstrument dient twee doelstellingen:
- De kwaliteit van de evaluatiesystemen vaststellen
- De evaluatiesystemen op een continue manier verbeteren
Het instrument kreeg de naam Evaluation Capacity Building Initiative of ECB. Het leidt tot het verlenen van een ECB-certificaat en bevestigt:
- De kwaliteit van het evaluatiesysteem, van de evaluatiepraktijk
- Het engagement tot verbetering van de organisatie
Hoe kom je tot een certificering?
1. Zelfevaluatie
De zelfevaluatie voer je uit aan de hand van de beoordelingscriteria. Het gaat over 13 criteria verdeeld over 3 hoofdstukken (het evaluatierapport, het proces en de capaciteit om de evaluatiefunctie te organiseren).
Op basis van de zelfevaluatie formuleer je dan een meerjarig verbeterplan.
2. Externe validatie
Een assessor aangesteld door de DBE analyseert:
- De kwaliteit van het evaluatiesysteem
- De kwaliteit van de collectieve zelfevaluatie
- De coherentie en kwaliteit van het verbeterplan
Relevante documenten
- Consulteer de ECB-handleiding en templates en de FAQ van de DBE.
- In oktober 2018 organiseerden de federaties een eerste reeks individuele coachingsmomenten voor organisaties die zich voorbereiden op de certificering. Hieronder vind je de PP van de restitutiesessie en de gids met de belangrijkste lessen, verbeterpunten en tips opgesteld door de coaches.
-
Leertraject en leerevent impactevaluaties 2017-2023
Zowel in de nieuwe wetgeving als in de strategienota ontwikkelingsresultaten verschuift het accent binnen de monitoring en evaluatie van de programma’s naar het niveau van outcomes en impact. In het kader van deze toegenomen aandacht voor het impactniveau, voert de federatie in samenwerking met DGD en de Dienst Bijzondere Evaluatie (DBE) een leertraject uit over impactevaluaties.
Via dit traject wordt een studie uitgevoerd van 5 interventies gelijk oplopend met de realisatie van deze interventies (2017-2021). Elke studie bestaat dus uit een baselinestudie, een tussentijdse evaluatie en een eindevaluatie. Dit moet een betere meting mogelijk maken van de werkelijke bijdrage van de interventies met behulp van een aangepaste en constante evaluatiemethode gedurende de duur van elke interventie. Dit levert uiteraard voordelen op: zo biedt het de mogelijkheid om elementen van de studie te integreren in de monitoring van de betrokken organisaties.
Dit traject volgt op een impactstudie die DBE in 2016 uitvoerde: ‘Which future for impact evaluation in the Belgian NGO sector’. De studie werd uitgevoerd bij 4 ngo-interventies na afloop van de interventies. Daarbij moesten een Theory of Change, een baseline en een controlegroep achteraf gereconstrueerd worden.Leerevent 2023
Ngo-federatie, Acodev, Fiabel, de Dienst Bijzondere Evaluatie (DBE) en de Directie-Generaal Ontwikkelingssamenwerking en Humanitaire Hulp (DGD) organiseerden samen een leerevent over impactevaluaties op 19 januari 2023 in de Europazaal (Paleis van Egmont, Kleine Zavelplein 8, Brussel).
Na een traject van vijf impactevaluaties werd dit leermoment georganiseerd om reflecties, goede praktijken en geleerde lessen met de sector van internationale solidariteit te delen. Het was de bedoeling om de lessen uit de impactevaluaties te delen, met een focus op aanbevelingen voor toekomstige evaluaties.
De voormiddag concentreerde zich op de thematische lessen van deze evaluaties. De middag was gewijd aan methodologisch lessen over monitoring en evaluatie. De paneldiscussies met vertegenwoordigers van de organisaties en evaluatoren waren ook telkens voorzien van een Q&A.
Alle eind evaluatierapporten zijn terug te vinden op de website van de dienst bijzondere evaluatie (DBE): Gezamenlijke evaluaties | FOD Buitenlandse Zaken – Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (belgium.be)
-
MEAL-traject 2022
Na een succesvol MEAL-traject in 2021, besloten de drie federaties opnieuw samen een MEAL-ondersteuningstraject 2022 voor hun leden uit te werken. Dit keer als ondersteuning bij de uitvoering van de MEAL-systemen bij de start van de DGD-programma’s 2022-2026 (met focus op effectieve, kwalitatieve monitoring van resultaten).
ACE Europe nam opnieuw de opdracht op zich, in samenwerking met MDF Brussel en Voices That Count. Doel van het traject was analyseren wat er al bedacht en gepland is en handvaten aanbieden om dat te versterken en goed uit te voeren. Ook in dit traject bleef het principe: “ToC-benadering veronderstelt monitoring en evaluatie van complexe veranderingsprocessen, gericht op leren.”
Na dit traject volgt, op basis van de input van de trainingen en coaching, deze output:
- Een herwerking van een uitgebreide MEAL-checklist (2021), die helpt om interne reflectie te bevorderen over de verbetering van de organisatie, design en uitvoering van een MEAL-systeem.
- Een beknopte gids (geïntegreerd in de checklist) met concrete aanbevelingen (tips and tricks) ter ondersteuning aan alle leden.
- Ook ander materiaal waar de gids naar verwijst kan je hier terugvinden.
Begeleidende documenten:
-
MEAL-traject 2021
De federaties boden in de loop van april-mei 2021 verschillende thematische vormingen en individuele coaching aan aan hun leden. De vormingen waren rond de volgende thema’s:
- Wereldburgerschapseducatie: MEAL van de resultaten.
- Beleidswerk: MEAL van resultaten.
- Programma’s en partnerlanden: bepalen en meten van targets op niveau van outcomes in fragiele contexten (niet voor programma’s in België).
- Capaciteitsversterking: MEAL van de resultaten.
Hieronder vind je de resources terug van de verschillende vormingen.
Begeleidende documenten:
3.2 Morele verantwoording van je programma
In het huidige KB vervangt de morele verantwoording de vroegere narratieve jaarrapporten. De term morele verantwoording verwijst naar alle niet-financiële verantwoording over het ...
Lees Meer
Werkgroep MEAL
Het platform Monitoring & Evaluatie brengt onze leden samen en biedt ondersteuning op het vlak van Planning, Monitoring & Evaluatie en aanverwante DGD-regelgeving.
Lees Meer